Τα λέπια και το χρώμα των Ψαριών *

Τα λέπια και το χρώμα των Ψαριών *

Τα λέπια των ψαριών, διαφορετικά μ’ εκείνα των ερπετών, δεν αποτελούνται από κερατοειδή ουσία και μπορούν να θεωρηθούν, με την πολυσύνθετη δομή τους, πραγματικά όργανα. Η δομή τους διαφέρει σημαντικά και έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά για κάθε είδος. Στους καρχαρίες τα λέπια παίρνουν τη μορφή μικρών δοντιών που στο κέντρο έχουν έναν πολτό που προστατεύεται από οστό. Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε, πως σ’ αυτά τα είδη τα λέπια μετατρέπονται σταδιακά, στο στόμα, και γίνονται κανονικά δόντια. Τα στουργιούνια έχουν τη ράχη σκεπασμένη με σμαλτωμένες πλάκες (γι’ αυτό ονομάζονται γανοειδή), που προστατεύουν το σώμα του ψαριού. Τα τελεόστεα ψάρια έχουν το σώμα σκεπασμένο με λέπια διαφορετικής μορφής και ύλης. Τα λέπια ορισμένων ειδών είναι λεία, όπως του κάρπου και της τίγγας, ενώ σε άλλα είναι οπλισμένα με μικροσκοπικές αιχμές που τα κάνουν τραχεία στην αφή, όπως είναι εύκολο να πιστοποιήσουμε για την περκοπέστροφα.

Πολλά ψάρια εμφανίζονται χωρίς λέπια και είναι πραγματικά, ενώ άλλα είναι μόνο φαινομενικά. Στο χέλι. λόγου χάρη, τα λέπια σκεπάζονται τελείως απ’ το δέρμα. Τα λέπια αντιπροσωπεύουν σχεδόν πάντα μια προστασία απέναντι στους εξωτερικούς κινδύνους του περιβάλλοντος, αλλά δεν είναι η μόνη άμυνα των ψαριών, τουλάχιστον σε πολλά είδη. Εξαιρετικά χρήσιμο όπλο είναι οι εκκρίσεις τής βλέννας που σκεπάζει δέρμα και λέπια πολλών ειδών. Όχι σπάνια, η έλλειψη αυτής της βλέννας αφήνει ανυπεράσπιστο το ψάρι απέναντι στις αλλαγές θερμοκρασίας ή τις χημικές αλλοιώσεις του νερού, γι’ αυτό και το ψάρι καταστρέφεται. Τα λέπια, συνήθως, είναι τοποθετημένα το ένα πάνω στ’ άλλο, όπως τα κεραμίδια της σκεπής, και στερεωμένα στο δέρμα απ’ το μπροστινό μέρος, πράγμα που επιτρέπει στο νερό να ρέει με τον καλύτερο τρόπο πάνω στην επιφάνεια του σώματος του ψαριού. Για ότι αφορά το χρώμα των ψαριών, είναι πια γνωστό πως μπορεί να είναι χημικής ή και φυσικής προέλευσης. Στην πρώτη περίπτωση το χρώμα καθορίζεται απ’ την χρώση του δέρματος και των λεπιών, στη δεύτερη από εφφέ του φωτός.

Στο δέρμα των ψαριών και για μεγαλύτερη ακρίβεια στην επιδερμίδα, υπάρχουν κύτταρα, που λέγονται χρωματοφόρα και μπορούν να συσταλοϋν και να διασταλούν σημαντικά. Σ’ αυτή την ικανότητα οφείλεται η σχετικά γρήγορη αλλαγή των χρωματικών τόννων στα ψάρια κι ιδιαίτερα σε ορισμένα είδη. Ανάμεσα στα διάφορα είδη είναι γνωστά για τη δυνατότητα γρήγορων και εμφανών αλλαγών χρώματος τα πεπλατυσμένα: οι γλώσσες, οι ρόμβοι, τα σελάχια μπορούν να μιμούνται εύκολα οποιοδήποτε βυθό. Για το μεγαλύτερο μέρος των ειδών η αλλαγή χρώματος εξαιτίας των αναγκών προσαρμογής, είναι πολύ πιο αργή αλλά αρκετά εμφανής. Εύκολο είναι να παρατηρήσουμε το φαινόμενο, αν μετακινήσουμε ένα ψάρι από ένα περιβάλλον σε ένα άλλο, που θα έχει διαφορετικό φως και άλλα χαρακτηριστικά.

Το δέρμα των ψαριών είναι ένας συνδετικός ιστός στον οποίο καταλήγουν πολυάριθμες νευρικές απολήξεις, συμπληρώνεται από χρωματοφόρα κύτταρα και καλύπτεται από το εξωτερικό περίβλημα των λεπιών.

Τα περισσότερα ψάρια έχουν στο δέρμα τους αδένες που εκκρίνουν μια βλέννα η οποία τα προστατεύει από τα παράσιτα, αλλά και τα βοηθάει να κινούνται με μεγαλύτερη ευκολία, καθώς μειώνουν την τριβή.

Τα λέπια των ψαριών διακρίνονται,ανάλογα με το σχήμα τους σε 4 βασικούς τύπους(αξιοσημείωτο είναι ότι μερικά είδη ψαριών δεν διαθέτουν λέπια):

Γανοειδές λέπι   Κυκλοειδές λέπι    Κτενοειδές λέπι     Πλακοειδές λέπι

Η διάταξη των λεπιών πάνω στο σώμα των ψαριών είναι παρόμοια με αυτή των κεραμιδιών σε μια στέγη, ενώ οι ομόκεντροι κύκλοι πάνω στα λέπια δηλώνουν την ηλικία του ψαριού.
Το χρώμα των ψαριών παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στην συμπεριφορά και στη βιολογία του κάθε είδους.
Πάνω στο δέρμα των ψαριών υπάρχουν σειρές από πολυάριθμα χρωματοφόρα κύτταρα με ακανόνιστα σχήματα, τα οποία προσφέρουν στα περισσότερα είδη μια μεγάλη ποικιλία χρωματικών παραλλαγών. Ένας γενικός κανόνας είναι ότι τα περισσότερα ψάρια είναι σκουρόχρωμα στη ράχη και ανοιχτόχρωμα στην κοιλία, ενώ οι αλλαγές στο χρώμα έχουν να κάνουν κυρίως με τη διάθεση των ατόμων.

Πολλά είδη έχουν την ικανότητα να αλλάζουν ταχύτατα το χρώμα τους για διαφόρους λόγους (για να πλησιάζουν το θήραμα, για παραπλάνηση (καμουφλάζ) από τους εχθρούς, ή και κατά τη διάρκεια του ύπνου, να εντυπωσιάζουν το σύντροφο κατά την αναπαραγωγή, κ.α). Η ικανότητα της αλλαγής του χρώματος συνδέεται με την όραση του ατόμου, καθώς έχει αποδειχτεί ότι τα τυφλά ψάρια δεν μπορούν να αλλάξουν το χρώμα τους.

Σχετικό

Βιβλιογραφία: Δημήτρης Κουτσογιαννόπουλος,

By |2021-09-23T19:53:03+03:00Μάρτιος 28th, 2018|Γενικά, Πληρ. Ψαριών|0 Comments

About the Author:

Leave A Comment